แสงอาทิตย์อัสดงที่ทอดผ่านหลังคาสังกะสีของสนามฟุตบอลในอังกฤษวันนี้ ไม่ใช่สีทองอร่ามเหมือนเก่า แต่มันคือสีส้มหม่นที่ดูเหมือนคราบสนิมบนโครงสร้างเหล็กกล้าที่กำลังผุกร่อน—มันคือแสงสุดท้ายก่อนที่ความมืดมิดของธุรกิจจะกลืนกินจิตวิญญาณของเกมลูกหนังไปจนสิ้น
“ถ้าอนาคตของฟุตบอลมันจะเป็นแบบนี้ ก็ไสหัวไปเถอะ”
ประโยคนี้ไม่ใช่บทสนทนาจากหนังนัวร์เรื่องใหม่ แต่มันคือเสียงสะท้อนจากอดีตในปี 1994 ที่เพิ่งถูกขุดขึ้นมาบนโลกโซเชียล คลิปวิดีโอเก่าคร่ำคร่าที่เหล่าผู้เชี่ยวชาญทำนายอนาคตของฟุตบอลในอีก 10 ปีข้างหน้า และสิ่งที่น่าขนลุกคือ พวกเขาอ่านขาดราวกับเห็นภาพหลอนที่กลายเป็นจริง
Mike Collins บรรณาธิการนิตยสารแฟนคลับของ Arsenal คือหนึ่งในสามคนที่อยู่ในคลิปนั้น เขาทำนายถึงการหายไปของนิตยสารทำมือ (fanzines), การใช้บัตรเครดิตเพื่อเข้าสนาม, การลดน้อยถอยลงของ “แฟนบอลพันธุ์แท้” และการรุกรานของ “พวกล่าความสำเร็จ” (glory hunters)
“ผมและแฟนบอลรุ่นเก่าคนอื่นๆ ไม่อยากมีส่วนร่วมกับเรื่องพรรค์นี้เลยแม้แต่นิดเดียว” เขากล่าวด้วยน้ำเสียงที่แห้งผากเหมือนลมหนาวที่พัดผ่านอัฒจันทร์เปล่าเปลี่ยว
เมื่อโทรทัศน์กลายเป็นพระเจ้าองค์ใหม่
Neil Duncanson อดีตผู้บริหารสื่อ เคยทำนายไว้ว่า “โทรทัศน์จะเข้ามาบงการฟุตบอลอย่างเบ็ดเสร็จในศตวรรษหน้า” ขณะที่ Alex Fynn นักเขียนและที่ปรึกษาด้านฟุตบอล มองเห็นภาพแฟนบอลที่เข้าสนามเป็นเพียง “ส่วนประกอบที่ไม่สำคัญ”
“ถ้าพวกเขาจะยังอยู่ในสมการนั้น ก็เป็นเพราะบริษัทโทรทัศน์ต้องการให้พวกเขาเป็นเพียงฉากหลังที่ดูตระการตา เพื่อส่งต่อภาพเหล่านั้นไปยังบ้านนับล้านหลัง” Fynn กล่าว ราวกับกำลังบรรยายถึงตัวประกอบในกองถ่ายภาพยนตร์ที่ไม่มีสิทธิ์ส่งเสียง
ย้อนกลับไปในปี 1992 Sky ชนะสิทธิ์การถ่ายทอดสด Premier League ด้วยมูลค่า 304 ล้านปอนด์ สองปีต่อมา Duncanson ทำนายว่าแฟนบอลในปี 2004 จะต้องดูบอลผ่านระบบสมาชิกและ pay-per-view เขาเห็นภาพแฟนบอล Newcastle ต้องจ่ายเงินผ่านสายโทรศัพท์เพื่อให้ภาพการแข่งขันปรากฏขึ้นบนจอ
สามทศวรรษผ่านไป คำทำนายนั้นกลายเป็นความจริงที่ขมขื่น ในปี 2023 Premier League ตกลงดีลลิขสิทธิ์ในประเทศมูลค่ามหาศาล 6.7 พันล้านปอนด์กับ Sky และ TNT เพื่อถ่ายทอดสด 270 นัดต่อฤดูกาล
ก้าวต่อไปสู่ 'Premflix'
Duncanson มองเห็นพายุลูกใหม่ที่กำลังก่อตัวขึ้นในชื่อ DTC (Direct-to-Customer) หรือการขายตรงสู่ผู้บริโภค โดยได้รับแรงบันดาลใจจาก NFL, NBA และ Formula 1
“ฤดูกาลหน้า Premier League จะเริ่มเปิดช่องของตัวเองในสิงคโปร์ ถ้ามันไปได้สวย คุณจะได้เห็นมันขยายไปทั่วโลก คุณจะได้นั่งดู ‘Premflix’ หรือ ‘FIFA TV’ หรือ ‘UEFA+’” เขากล่าวถึงอนาคตที่ฟุตบอลจะถูกสตรีมเหมือนซีรีส์ใน Netflix
แฟนบอล 'ขาจร' และการขับไล่จิตวิญญาณท้องถิ่น
Fynn เชื่อว่าการมุ่งเน้นไปที่รายได้จากการถ่ายทอดสดและผู้ชมทั่วโลก ทำให้สโมสรใน Premier League เลิกให้ความสำคัญกับฐานแฟนบอลดั้งเดิม
“ลูกค้าเปลี่ยนไปซื้อที่อื่นได้ แต่แฟนบอลทำไม่ได้ สโมสรรู้จุดอ่อนนี้และใช้มันหาประโยชน์” Fynn อธิบายถึงความเจ็บปวดที่แฟนบอลต้องแบกรับ เขาทำนายว่าในอีกทศวรรษข้างหน้า ค่าเหนื่อยนักเตะที่พุ่งสูงขึ้นจะบีบให้สโมสรต้องกำจัด “แฟนบอลมรดก” (legacy fans) เพื่อเปิดทางให้ “แฟนบอลนักท่องเที่ยว” (tourist fans) ที่พร้อมจะจ่ายค่าตั๋วแพงๆ ซื้อของที่ระลึก และเพิ่มกำไรให้บริษัท
แม้จะมีการจัดตั้ง Independent Football Regulator (หน่วยงานกำกับดูแลฟุตบอลอิสระ) ในอังกฤษเพื่อเป็นความหวังสุดท้ายของแฟนบอล แต่ Fynn ก็ยังทิ้งท้ายด้วยความจริงที่โหดร้ายว่า สโมสรจะยังคงรีดไถแฟนบอลตราบเท่าที่พวกเขายังทำได้
ซากปรักหักพังของสโมสรเล็ก
ในขณะที่ยักษ์ใหญ่เสวยสุขกับเงินค่าลิขสิทธิ์ สโมสรในลีกล่างกลับเหมือนโรงงานเก่าที่รอวันปิดตัว Fynn ชี้ให้เห็นว่ารายได้จากวันแข่งขัน (matchday revenue) ยังคงเป็นลมหายใจของสโมสรเล็กๆ แต่ระบบปัจจุบันกำลังทำให้พวกเขาขาดใจตาย
เราเห็นตัวอย่างจาก Sheffield Wednesday ที่ต้องเข้าสู่สภาวะควบคุมกิจการ หรือ Chelsea ที่เพิ่งประกาศตัวเลขขาดทุนก่อนหักภาษีสูงที่สุดในประวัติศาสตร์ Premier League ถึง 262 ล้านปอนด์ในฤดูกาล 2024-25
กลิ่นน้ำมันดีเซลและไอความร้อนจากแฟนบอลบนอัฒจันทร์ที่เคยเป็นหัวใจของเกม กำลังถูกแทนที่ด้วยแสงสีขาวซีดจากหน้าจอสมาร์ทโฟนและตัวเลขในบัญชีธนาคาร ฟุตบอลในอีก 10 ปีข้างหน้าอาจจะดูชัดเจนขึ้นในระดับ 4K แต่มันอาจจะเป็นภาพที่ไร้วิญญาณที่สุดเท่าที่เราเคยเห็นมา
