หมายเลขเสื้อฟุตบอลเคยบอกตำแหน่งและหน้าที่ของผู้สวมอย่างตรงไปตรงมา ทุกวันนี้มันกลายเป็นเรื่องของความเชื่อส่วนบุคคลและการสร้างแบรนด์ หลักฐานการใช้งานหมายเลขเสื้อที่เก่าที่สุดเท่าที่มีบันทึกคือเกมระหว่างสองสโมสรออสเตรเลีย Sydney Leichhardt กับ HSM Powerful ในปี 1911 และความหมายของแต่ละเบอร์ที่แตกต่างกันไปในแต่ละประเทศก็กลายเป็นบันทึกประวัติศาสตร์แท็กติกที่อ่านย้อนกลับได้
หมายเลขเสื้อฟุตบอลถือกำเนิดจากซิดนีย์ถึงฮิลส์บะระ กฎออฟไซด์ปี 1925 และฮังการี 1953 ที่สั่นเบอร์ 5 ของอังกฤษ ทำไมเบอร์ 4 อาร์เจนตินาคือแบ็กขวา ส่วนบราซิลใช้เบอร์ 6 เบอร์ 6 8 10 ในดัตช์และเยอรมนี กับเบอร์ 16 ของฝรั่งเศส เบอร์ที่ถูกยกเลิกกับความหมายของหมายเลขเสื้อในปัจจุบัน หมายเลขเสื้อฟุตบอลถือกำเนิดจากซิดนีย์ถึงฮิลส์บะระ
ความพยายามใส่หมายเลขบนเสื้อเกิดขึ้นกระจัดกระจายในหลายวงการ ก่อนถึงฟุตบอลอังกฤษ ทีมอเมริกันฟุตบอลของ University of Chicago ใช้หมายเลขประจำตัวนักเตะในปี 1913 ส่วนเบสบอลทดลองใส่หมายเลขที่แขนเสื้อตั้งแต่ปี 1916 ขณะที่ American Soccer League ซึ่งเริ่มในปี 1923 และรายการ Challenge Cup ของสหรัฐฯ ก็มีทีมทดลองใช้หมายเลขบนเสื้อแบบแยกเป็นกรณี
ในอังกฤษ วันที่เปิดฤดูกาลเดือนสิงหาคม 1928 มีสองเกมที่นักเตะใส่หมายเลข Chelsea ส่งผู้เล่นนอกตำแหน่งผู้รักษาประตูใส่เบอร์ 2 ถึง 11 ในเกมดิวิชันสองกับ Swansea ส่วนที่ Hillsborough เกมดิวิชันหนึ่งระหว่าง Sheffield Wednesday กับ Arsenal ใช้เบอร์ 1 ถึง 11 กับ 12 ถึง 22 ตามลำดับ
นัดชิงเอฟเอคัพปี 1933 ก็ใช้ระบบ 1 ถึง 22 เพราะ Everton กับ Manchester City ต้องใส่ชุดเปลี่ยนสีเนื่องจากสีชุดชนกัน และมีเหตุผลรองลงมาคือมีคณะคริกเก็ต West Indies ทัวร์อังกฤษอยู่ในช่วงนั้น ซึ่งคาดกันว่าไม่คุ้นหน้าคุ้นตานักเตะรายบุคคล
กว่าจะเป็นกฎจริงจังต้องรอถึงเดือนมิถุนายน 1939 เมื่อ Football League ลงมติ 24 ต่อ 20 ให้ใช้หมายเลขประจำตัวนักเตะ โดยกำหนดให้ทั้งสองทีมใส่เบอร์ 1 ถึง 11 เรียงตามลำดับตำแหน่งเป๊ะ ๆ ราวกับวางแผนการเล่นลงบนกระดาษ
กฎออฟไซด์ปี 1925 และฮังการี 1953 ที่สั่นเบอร์ 5 ของอังกฤษ
การเรียงเบอร์แบบตายตัวทำให้เกิดปัญหาทันที เพราะเกือบทุกทีมปรับตัวมาใช้ระบบ W-M (3-2-2-3) หลังกฎออฟไซด์เปลี่ยนในปี 1925 แต่ยังมีคนเชื่อว่า 2-3-5 คือวิธีเล่นที่ถูกต้อง ผู้รักษาประตูจึงได้เบอร์ 1 แบ็กขวาเบอร์ 2 แบ็กซ้ายเบอร์ 3 ขวัญกลางเบอร์ 4 เซ็นเตอร์ฮาล์ฟเบอร์ 5 ไล่ไปจนถึงเซ็นเตอร์ฟอร์เวิร์ดเบอร์ 9 อินไซด์ซ้ายเบอร์ 10 และปีกซ้ายเบอร์ 11
ในสนามจริง เซ็นเตอร์ฮาล์ฟ (5) ถอยไปยืนระหว่างแบ็กสองข้าง (2 กับ 3) ขณะที่อินไซด์ฟอร์เวิร์ด (8 กับ 10) เล่นต่ำกว่าปีกและเซ็นเตอร์ฟอร์เวิร์ด (7, 9, 11) หมายเลขจึงเริ่มกลายเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ห้ามแตะ
เกมที่ Hungary บุกมาเอาชนะ England ที่เวมบลีย์ในปี 1953 เป็นครั้งแรกของทีมต่างชาติที่ทำได้ที่สนามแห่งนั้น สร้างความงุนงงเพราะหมายเลขของพวกเขา “ไม่ถูกต้อง” Mihaly Lantos เซ็นเตอร์แบ็กใส่เบอร์ 4 ส่วน Jozsef Bozsik ผู้สร้างเกมจากกลางสนามใส่เบอร์ 5 และที่งงที่สุดคือ Nandor Hidegkuti เบอร์ 9 ไม่ได้ยืนหน้าลูก แต่ถอยมาสร้างเกมจากแดนกลาง
คำถามคือ Harry Johnston เซ็นเตอร์ฮาล์ฟอังกฤษจะทำอย่างไร ธรรมเนียมบอกว่าเบอร์ 5 ต้องประกบเบอร์ 9 แต่ถ้าทำอย่างนั้นก็จะเกิดช่องโหว่ใหญ่กลางแนวรับ ถ้าไม่ทำ Hidegkuti ก็ว่างพอจะฉีกอังกฤษเป็นชิ้น ๆ ความคิดถึงหลังเกมนั้นทำให้ทีมชั้นนำอังกฤษทยอยเปลี่ยนไปใช้กองหลังสี่คนภายในทศวรรษถัดมา
วิธีที่นิยมคือดึงแบ็กซ้ายหรือเลฟต์ฮาล์ฟ (เบอร์ 6) ลงไปเสริมแนวรับ ก่อนที่ชุดแชมป์โลก 1966 ของ Alf Ramsey จะทำให้เห็นคุณค่าของการอัดคนกลางสนาม จนเกิด 4-4-2 ที่เรียงว่า 1; 2, 5, 6, 3; 7, 4, 8, 11; 9, 10 โดยเบอร์ 4 มักเป็นตัวรับมากกว่าอีกคนในกลางสนาม และเบอร์ 10 ยังคงความเป็นอินไซด์ซ้ายเอาไว้
ทำไมเบอร์ 4 อาร์เจนตินาคือแบ็กขวา ส่วนบราซิลใช้เบอร์ 6
อาร์เจนตินาไม่ได้เปลี่ยนไปใช้ W-M ทันทีในปลายทศวรรษ 1920 ที่ River Plate ปลายทศวรรษ 1930 ขวัญกลางอย่าง Norberto Yácono ผู้ได้ฉายา “เดอะ สแตมป์” จากความเหนียวในการประกบ จะรับหน้าที่คุมตัวเพลย์เมกเกอร์ฝ่ายตรงข้าม เมื่อทีมอื่นลอกเลียนหลักการนี้ เบอร์ 4 จึงกลายเป็นกองหลังคนที่สามโดยยืนทางขวา และยังเป็นเบอร์มาตรฐานของแบ็กขวาทีมชาติอาร์เจนตินาจนถึงทุกวันนี้ อย่าง Javier Zanetti ที่ Inter ถึงขั้นรีไทร์เสื้อให้
เมื่ออาร์เจนตินาเปลี่ยนมาใช้กองหลังสี่คนหลังความพ่ายแพ้ 6-1 ต่อ Czechoslovakia ในฟุตบอลโลก 1958 เลฟต์ฮาล์ฟถูกดึงลงแนวรับ แนวรับมาตรฐานของอาร์เจนตินาจึงเรียงเป็น 4, 2, 6, 3 ส่วนเบอร์ 5 ยังคงเป็น caudillo หรือหัวหน้าในกลางสนาม ซึ่งได้รับความเคารพพอ ๆ กับเบอร์ 10 ทั้ง Antonio Rattín, Américo Gallego และ Javier Mascherano ต่างใส่เบอร์นี้
บราซิลเดินคนละทาง เพราะไม่มีการแปลงขวัญกลางเป็นแบ็กขวาอย่างแพร่หลาย เมื่อรับกองหลังสี่คนมาใช้ ปีกฮาล์ฟก็ถอยไปประกบข้างแบ็กทั้งสอง แนวรับมาตรฐานจึงเป็น 4, 2, 3, 6 Carlos Alberto แบ็กขวาชื่อดังใส่เบอร์ 4 ในบอลโลก 1970 ขณะที่ Roberto Carlos แบ็กซ้ายมักใส่เบอร์ 6
ที่ Flamengo ทศวรรษ 1940 Flávio Costa เอาสี่เหลี่ยมกลางสนามของ W-M ในแบบ Dori Kürschner มาเอียงเป็นเส้นทแยง ซึ่งเป็นก้าวสำคัญสู่ 4-2-4 เบอร์ 5 จึงกลายเป็นกองกลางตัวรับมากขึ้น นำไปสู่ Clodoaldo, Mauro Silva และ Casemiro ในทีมชาติ ส่วนอินไซด์ซ้ายหรือเบอร์ 10 กลายเป็นกองกลางที่สร้างเกมที่สุด
เบอร์ 6 8 10 ในดัตช์และเยอรมนี กับเบอร์ 16 ของฝรั่งเศส
เนเธอร์แลนด์กับเยอรมนีตะวันตกเป็นที่มาของนิยามมาตรฐานในระบบ 4-3-3 เบอร์ 6 คือตัวยืนต่ำ เบอร์ 10 คือตัวสร้างเกม และเบอร์ 8 คือตัววิ่งขึ้นลงระหว่างสองคนนั้น ส่วนฝรั่งเศสที่ใช้ม้านั่งห้าคนและเปลี่ยนตัวได้สองคนตั้งแต่ปี 1976 ทำให้มือสองกลายเป็นเบอร์ 16 by default ผู้รักษาประตูหลายคนในโลกfrancophone เริ่มต้นอาชีพด้วยเบอร์นี้และติดใจเมื่อระบบหมายเลขประจำตัวมาถึง
นั่นคือเหตุผลที่ Fabien Barthez ใส่เบอร์ 16 ในบอลโลก 1998 และ Thomas N’Kono ของแคเมอรูนใส่เบอร์นี้ในปี 1990 ตัวเลขหนึ่งตัวจึงพกประวัติของกฎการเปลี่ยนตัวติดมาด้วย
เบอร์ที่ถูกยกเลิกกับความหมายของหมายเลขเสื้อในปัจจุบัน
ทุกวันนี้หลายสโมสรยกเลิกหมายเลขเพื่อเป็นเกียรติแก่ผู้เล่น Ajax รีไทร์เบอร์ 14 ให้ Johan Cruyff Milan รีไทร์เบอร์ 3 และ 6 ให้ Paolo Maldini กับ Franco Baresi และ Birmingham รีไทร์เบอร์ 22 ให้ Jude Bellingham หมายเลขอื่นถูกยกเลิกเพื่อรำลึกการจากไปก่อนวัยอันควร เบอร์ 20 ที่ Liverpool เพื่อ Diogo Jota เบอร์ 23 ที่ Manchester City เพื่อ Marc-Vivien Foé และเบอร์ 21 ที่ Espanyol เพื่อ Daniel Jarque
ความหมายที่แท้จริงของเรื่องนี้คือ แต่ละเบอร์ในแต่ละประเทศไม่ได้บอกแค่ตำแหน่งในสนาม แต่บอกว่าประเทศนั้นแก้ปัญหาทางแท็กติกอย่างไร เบอร์ 4 ของอาร์เจนตินากับเบอร์ 4 ของบราซิลยืนคนละที่ เพราะประวัติศาสตร์ฟุตบอลของสองประเทศเดินคนละเส้น
เมื่อระบบหมายเลขประจำตัวเปิดทางให้นักเตะเลือกเอง เบอร์จึงกลายเป็นทั้งความฝันและเครื่องมือสร้างแบรนด์ ผู้เล่นอาจเลือกเบอร์ที่คุ้นเคยแล้วพยายามแบกจิตวิญญาณของมันไว้ หรือเลือกเบอร์แปลกแล้วทำให้มันเป็นของตัวเองเหมือนที่ Cruyff ทำกับเบอร์ 14 เมื่อกว่าครึ่งศตวรรษก่อน
ไม่มีใครในคณะกรรมการ Football League ที่ลงมติ 24 ต่อ 20 ในปี 1939 คิดเรื่องนี้ไว้ แต่ประวัติศาสตร์แท็กติกของแต่ละชาติถูกเขียนไว้ในตัวเลขบนหลังเสื้อจริง ๆ บทความนี้เรียบเรียงจากรายงานของ theguardian.com
